Σαν σήμερα: Οι τελευταίες εκλογές του Μεσοπολέμου!

Όταν "Βενιζελικοί" και "αντί-Βενιζελικοί" αναδείχθηκαν ισόπαλοι...

(Γράφει ο Νίκος Δ. - Θ. Νικολαΐδης)

Είναι Κυριακή, 26 Ιανουαρίου 1936, πριν από ακριβώς 90 χρόνια και οι Έλληνες ψηφοφόροι (μόνο άνδρες, αφού οι γυναίκες θα ψηφίσουν πρώτη φορά σε Εθνικές Εκλογές είκοσι χρόνια αργότερα, το 1956) προσέρχονται στις κάλπες, προκειμένου να δοθεί ένα τέλος στο πολιτικό αδιέξοδο των προηγούμενων ετών, όταν οι κυβερνήσεις των "Φιλελευθέρων" και των "Λαϊκών" εναλλάσσονταν στην εξουσία. 

"Σύννεφα" στην Ευρώπη...

Ο διεθνής ορίζοντας μύριζε "μπαρούτι", καθώς ο απόηχος του (οικονομικού) "μεγάλου Κραχ" των Η.Π.Α. (1929) ήταν κάτι παραπάνω από αισθητός. Σε πολλές χώρες της Ευρώπης είχαν επιβληθεί ολιγαρχικά καθεστώτα. Στην ηττημένη του "μεγάλου πολέμου"  Γερμανία οι εθνικοσοσιαλιστές ("ναζί") του Αδόλφου Χίτλερ είχαν κερδίσει τα ηνία τον Ιανουάριος του 1933. Διαλύοντας τη Δημοκρατία της Βαϊμάρης, έκαναν σχεδόν εξ' αρχής  γνωστές τις προθέσεις τους (εμπρησμός στο Ράιχσταγκ, 'νύχτα των μεγάλων μαχαιριών', 'νύχτα των κρυστάλλων'). Παράλληλα, ο φασίστας Ιταλός δικτάτωρ (από το 1923) Μπενίτο Μουσολίνι εισέβαλε αναίτια στη φτωχή Αιθιοπία (1935) κατακτώντας την χάρις στην στρατιωτική του ισχύ και αγνοώντας τις εκκλήσεις της (ανήμπορης) Κοινωνίας των Εθνών. Επίσης, παρόμοια κατάσταση (με δικτατορικές κυβερνήσεις) επικρατούσε τόσο στην Ουγγαρία του Χόρτυ, όσο και στη Βουλγαρία του Βόριδος. Αλλά και στην Ισπανία, τα προμηνύματα του αιματηρού εμφυλίου που ακολούθησε (1936-1939) ήταν ήδη σαφή...

Συνεχείς εκτροπές!

Το κλίμα και στη χώρα μας ήταν πολύ βαρύ, λόγω των δύο στρατιωτικών κινημάτων που είχαν προηγηθεί (Μάρτιος 1933, Μάρτιος 1935) τα οποία επιχείρησαν φίλο-βενιζελικοί αξιωματικοί - υπέρμαχοι του Δημοκρατικού Πολιτεύματος που είχε καθιερωθεί από το Μάρτιο του 1924. Και οι δύο απόπειρες είχαν "ιθύνοντα νου" το συνταγματάρχη Νικόλαο Πλαστήρα, τον ατρόμητο "Μαύρο Καβαλάρη" των Βαλκανικών Πολέμων και εν συνεχεία ήρωα του Μικρασιατικού πολέμου - ηγέτη της Επανάστασης του 1922, που είχε στείλει σε δίκη και εκτελέσει τους έξι βασικούς υπαίτιους της Καταστροφής (όλους στελέχη της αντί-βενιζελικής παράταξης). 

Αμφότερες οι απόπειρες, που τουλάχιστον η μία εξ' αυτών διέθετε τη σιωπηρή αποδοχή-έγκριση του ίδιου του Ελευθερίου Βενιζέλου, απέτυχαν παταγωδώς. Όπως αναμενόταν, οι συλληφθέντες κινηματίες (ο Πλαστήρας διέφυγε στο εξωτερικό) υπέστησαν βαρύτατες συνέπειες (τρεις εκτελέσεις, απηνείς διώξεις, καθαιρέσεις και δημόσιες ατιμωτικές αποτάξεις από το στράτευμα). Η κατάσταση εκτραχύνθηκε περαιτέρω, όταν παρακρατικοί με τη συνεργασία υψηλόβαθμων στελεχών της Χωροφυλακής (όπως αποδείχθηκε αργότερα) είχαν προσπαθήσει να δολοφονήσουν το Βενιζέλο σε μία δραματική καταδίωξη αυτοκινήτων ("γαζώνοντας" το όχημά του) για πολλά χιλιόμετρα επί της Λεωφόρου Κηφισίας, με τον Κρη πολιτικό να σώζεται ως εκ θαύματος (Ιούνιος 1933). 

Νέο πραξικόπημα!

Ωστόσο οι φανατικοί, βασιλόφρονες αξιωματικοί με κύριο εκφραστή τους τον μετέπειτα αρχιστράτηγο (και πρωθυπουργό) Αλέξανδρο Παπάγο, αδημονούσαν για την επιστροφή του έκπτωτου τέως μονάρχη, Γεωργίου Β'. Πρόσωπο "κλειδί" στην όλη υπόθεση υπήρξε ο στρατηγός Γεώργιος Κονδύλης, ένας παλαιός υπέρμαχος της Δημοκρατίας, που είχε πετύχει να ανατρέψει τον υπερφίαλο στρατηγό - δικτάτορα Θεόδωρο Πάγκαλο το καλοκαίρι του 1926, με την βοήθεια των "Δημοκρατικών Ταγμάτων" (οι αμφιλεγόμενοι "πραιτοριανοί της Δημοκρατίας"). 

Τώρα όμως, ο "Κεραυνός" (όπως ήταν το παρατσούκλι του, λόγω των ταχύτατων αντιδράσεών του) είχε πραγματοποιήσει μία εντυπωσιακή "στροφή", υποστηρίζονταν την κατάργηση της Β' Ελληνικής Δημοκρατίας και την επιστροφή της Μοναρχίας. Τελικά, το καλοκαίρι του 1935 οι κορυφαίοι βασιλόφρονες επιτελείς των τριών όπλων (Παπάγος, Ρέππας, Οκονόμου) υποχρέωσαν δια της βίας σε παραίτηση το μετριοπαθή πρωθυπουργό Παναγή Τσαλδάρη και τοποθέτησαν στη θέση του τον Κονδύλη, ψηφίζοντας στη Βουλή την κατάργηση της Δημοκρατίας και αναγγέλλοντας δημοψήφισμα για τη μορφή του Πολιτεύματος. 

Το αδιέξοδο...

Μετά λοιπόν από αλλεπάλληλες εκλογικές αναμετρήσεις που αναδείκνυαν βραχύβια κυβερνητικά σχήματα, ήρθε η ώρα για τις τελευταίες εκλογές του Μεσοπολέμου. Το αποτέλεσμά τους την Κυριακή 26 Ιανουαρίου 1936 δεν οδήγησε σε ουσιαστική λύση, καθώς οι δύο αντίπαλοι αναδείχθηκαν ισοδύναμοι. Ρυθμιστής της κατάστασης ήταν τώρα το 'Παλλαϊκό Μέτωπο', καθοδηγούμενο από το Κ.Κ.Ε., το οποίο πέτυχε να στείλει στο κοινοβούλιο 15 βουλευτές. Το Κόμμα των Φιλελευθέρων (υπό το Θεμιστοκλή Σοφούλη) και εκείνο των Λαϊκών (με τον Τσαλδάρη) προσπάθησαν να συνεννοηθούν μεταξύ τους για να υπάρξει μία κυβέρνηση συνεργασίας, ωστόσο κάτι τέτοιο στάθηκε αδύνατο. 

Ο αιφνίδιος θάνατος του Κονδύλη!

Στις 12:30 μ.μ. της Παρασκευής 31 Ιανουαρίου, ο επικεφαλής του Εθνικού Ριζοσπαστικού Κόμματος αντιστράτηγος Γεώργιος Κονδύλης, έχοντας αισθανθεί αδιαθεσία από το προηγούμενο βράδυ, πέθανε ξαφνικά από ανακοπή καρδίας στην οικία του, όπου συνομιλούσε με παράγοντες του κόμματος σχετικά με το αποτέλεσμα των εκλογών. Ήταν μόλις 57 ετών. Η κηδεία του τελέσθηκε δημοσία δαπάνη τη μεθεπομένη ημέρα, ενώ προηγουμένως η σορός του τέθηκε σε λαϊκό προσκύνημα, στη Μητρόπολη των Αθηνών. Σύμφωνα με επιθυμία του, ενταφιάστηκε στα Τρίκαλα.

Η επιλογή Δεμερτζή.

Τελικά, ο Γεώργιος -που είχε επιστρέψει στο θρόνο μετά από το (εμφανώς "νόθο") δημοψήφισμα του προηγουμένου έτους- διόρισε πρωθυπουργό τον 59χρονο καθηγητή Πανεπιστημίου Κωνσταντίνο Δεμερτζή, με σκοπό αυτός να ηγηθεί υπηρεσιακής κυβέρνησης προς διενέργεια των εκλογών. Μετά την αδυναμία σχηματισμού κυβέρνησης, ωστόσο, η θητεία του Δεμερτζή στην πρωθυπουργία παρατάθηκε. Ο τελευταίος, όμως, απεβίωσε αίφνης λίγους μήνες αργότερα (13 Απριλίου 1936) σε μία τραγική χρονική συγκυρία κατά την οποία όλες σχεδόν οι "κεφαλές" του έθνους εγκατέλειψαν τα εγκόσμια (σύντομα απεβίωσαν και οι Τσαλδάρης, Παπαναστασίου, Βενιζέλος και Ζαΐμης).

Ο δρόμος πλέον, για την ανάρρηση στην εξουσία του Ιωάννη Μεταξά (ανέλαβε την πρωθυπουργία, διαδεχόμενος το Δεμερτζή) και την επιβολή του δικτατορικού καθεστώτος της 4ης Αυγούστου, ήταν ολότελα ανοικτός... Οι Έλληνες, που θα βίωναν στη συνέχεια τον διπλό (ελληνο-ιταλικό και ελληνο-γερμανικό) πόλεμο (Οκτώβριος 1940- Ιούνιος 1941), την απάνθρωπη τριπλή Κατοχή (1941-1944) και τις απαρχές του εμφυλίου σπαραγμού (1943 - "Δεκεμβριανά" 1944) θα ξανά-πήγαιναν σε κάλπες, μόνο μετά από μία ολόκληρη δεκαετία (1946).