Τι ακριβώς γιορτάζουμε σήμερα, 24 Ιουλίου;

Από μία άλλη σκοπιά...

(Του Νίκου Δ. – Θ. Νικολαΐδη)

Η σημερινή ημέρα είναι αφιερωμένη, σύμφωνα με την παράδοση των τελευταίων 50+ ετών, στην αποκατάσταση του δημοκρατικού πολιτεύματος, το οποίο επανήλθε στην Ελλάδα στις 24 Ιουλίου 1974. Με τον όρο «μεταπολίτευση» δηλώνεται αυτή ακριβώς η μεταβολή, δηλαδή η ειρηνική μετάβαση από μία στρατιωτική δικτατορία που συνολικά διήρκεσε (σε δύο διακριτές φάσεις) 87 ολόκληρους μήνες (21.4.1967 – 23.7.1974), σε μία προσωρινή πολιτική κυβέρνηση υπό τον Κωνσταντίνο Καραμανλή (1907-1998). Με εξαίρεση τα χρόνια των «μνημονίων», όταν οι εκδηλώσεις είχαν καταργηθεί για ευνόητους λόγους, η επέτειος γιορτάζεται κάθε χρόνο με πολυτελή δεξίωση στο Προεδρικό Μέγαρο. Όμως, τι ακριβώς γιορτάζουμε τη συγκεκριμένη ημερομηνία; Και γιατί, στον αντίποδα, δεν τιμούμε (με επίσημη τελετή) την εξέγερση των νέων του Πολυτεχνείου (14-17 Νοεμβρίου1973) ή την ανταρσία του «Βέλους» που είχε προηγηθεί λίγους μήνες πριν, αλλά και τη (διπλή) κατάληψη της Νομικής Σχολής, όλα τους σημαντικά γεγονότα που οδήγησαν στον κλονισμό της «χούντας των συνταγματαρχών»; Αντιθέτως, πανηγυρίζουμε για ένα γεγονός το οποίο συνδέεται άμεσα με μία οδυνηρή εθνική τραγωδία, απόρροια της οποίας υπήρξε η αλλαγή που συντελέστηκε… Ας δούμε λοιπόν τα πράγματα, από αυτό το πρίσμα.

Μέρτεν και Πόλε: Δύο όψεις στο ίδιο... νόμισμα!

Ο 34χρονος Πόλε ενώ προσάγεται...

Στις 22 Ιουλίου 1976 συλλαμβάνεται στην Αθήνα ο Γερμανός Ρολφ Πόλε (φωτο αριστερά, AP) πολιτικός ακτιβιστής για τον οποίο η κυβέρνηση της ΟΔΓ είχε εκδόσει ένταλμα σύλληψης, θεωρώντας τον τρομοκράτη. Η ευρεία κινητοποίηση της ελληνικής κοινής γνώμης και η υπεράσπιση κορυφαίων Ελλήνων δικηγόρων, απέδωσε (αρχικά) την απόρριξη του αιτήματος της δυτικογερμανικής (τότε) κυβέρνησης. Ωστόσο, κατόπιν πιέσεων και λόγω του ότι η χώρα μας τηρούσε πειθήνια στάση στα κελεύσματα των δυτικών συμμάχων, ο Πόλε τελικά εκδόθηκε και κλείστηκε επί σειρά ετών σε φυλακή ύψιστης ασφάλειας. Χρόνια μετά επέστρεψε στην Ελλάδα, νυμφεύθηκε τη συνήγορό του, εγκαταστάθηκε μόνιμα εδώ και εργάστηκε ως μεταφραστής έως και το θάνατό του που ήρθε το 2004, σε ηλικία μόλις 62 ετών. 

Ο «καταραμένος» Ιούλιος της σύγχρονης Ελλάδας…

Του Νίκου Δ. – Θ. Νικολαΐδη

Ο μήνας Ιούλιος, ένας από τους κατά τεκμήριο θερμότερους του καλοκαιριού, εκτός από τους παρατεταμένους καύσωνες τους οποίους παραδοσιακά περιέχει, έχει ταυτιστεί στο λαϊκό θυμικό με ταραχώδεις περιόδους της σύγχρονης ιστορίας μας. Τα «Ιουλιανά», άλλωστε, είναι η πλέον χαρακτηριστική έκφραση, που παραπέμπει ευθέως σε καταστάσεις ανωμαλίας και εκτροπής. Καθιερώθηκε με αφορμή τα γεγονότα του 1965 («Αποστασία» βουλευτών της «Ενώσεως Κέντρου») και επανήλθε στην επικαιρότητα με εξίσου τραγικό τρόπο το 1974, όταν η στρατιωτική χούντα των Αθηνών ανέτρεψε με κατευθυνόμενο πραξικόπημα της Κυπριακής Εθνοφρουράς το νόμιμα εκλεγμένο Πρόεδρο της μεγαλονήσου Μακάριο Γ’. 

Ας πάρουμε όμως τα πράγματα, με την πρέπουσα σειρά.

Σαν σήμερα: Όταν μία ημέρα περιείχε… 2 εβδομάδες!

Εφημερίδα 'Η Καθημερινή' (φύλλο της 18.1.1923)

Το βράδυ της Τετάρτης 15 Φεβρουαρίου 1923 οι Έλληνες έπεσαν για ύπνο και, λίγες ώρες αργότερα -όταν ξύπνησαν δηλαδή και αγόρασαν εφημερίδα- διαπίστωσαν πως σε μία νύχτα είχαν… «γεράσει» 13 ολόκληρες ημέρες! Αλλά για να ακριβολογούμε, στην πραγματικότητα εκείνη η Πέμπτη δεν ήταν η 16^η του Φλεβάρη, αλλά η… 1^η του Μάρτη! Ξαφνικά (κυριολεκτικά εν μία νυκτί) 13 ολόκληρες ημέρες είχαν απλώς «εξαφανιστεί» (που εκτός του μήνα, τις στερήθηκε και ο χειμώνας) και είχε ήδη, ξεκινήσει η άνοιξη.

Τι είχε συμβεί…

Η Ελλάδα μαζί με τη γειτονική της Αλβανία, ήταν εκείνο τον καιρό οι μόνες χώρες στα Βαλκάνια{1} (εξαιρουμένης της μουσουλμανικής, ακόμη Τουρκίας) που ακολουθούσαν πάντα το «παλαιό» ημερολόγιο, δηλαδή το λεγόμενο «Ιουλιανό». Αυτό, είχε προταθεί από τον ίδιο τον Ιούλιο Καίσαρα το έτος 45 π.Χ., άρχισε να ισχύει σε ολόκληρη τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία την επόμενη χρονιά, ενώ -ύστερα από ορισμένες διορθώσεις- ο χαρακτήρας του οριστικοποιήθηκε το 8 μ. Χ. Ωστόσο, με την πάροδο των αιώνων και σύμφωνα με τα διαρκώς μεταβαλλόμενα αστρονομικά δεδομένα  (μετατόπιση της Εαρινής Ισημερίας) ήταν γενικά διεθνώς παραδεκτό πως θα έπρεπε -απαραίτητα- να επέλθει σε αυτό μία τροποποίηση, προκειμένου να παραμείνει αξιόπιστο και λειτουργικό.

Σαν σήμερα: Οι τελευταίες εκλογές του Μεσοπολέμου!

Όταν "Βενιζελικοί" και "αντί-Βενιζελικοί" αναδείχθηκαν ισόπαλοι...

(Γράφει ο Νίκος Δ. - Θ. Νικολαΐδης)

Είναι Κυριακή, 26 Ιανουαρίου 1936, πριν από ακριβώς 90 χρόνια και οι Έλληνες ψηφοφόροι (μόνο άνδρες, αφού οι γυναίκες θα ψηφίσουν πρώτη φορά σε Εθνικές Εκλογές είκοσι χρόνια αργότερα, το 1956) προσέρχονται στις κάλπες, προκειμένου να δοθεί ένα τέλος στο πολιτικό αδιέξοδο των προηγούμενων ετών, όταν οι κυβερνήσεις των "Φιλελευθέρων" και των "Λαϊκών" εναλλάσσονταν στην εξουσία. 

Σαν σήμερα: Η Θεσσαλονίκη μας ελεύθερη!

 

Πίνακας: Η Άλωση της Θεσσαλονίκης από τον Οθωμανό  σουλτάνο Μουράτ Β'
(πηγή: military-history.gr)

Ύστερα από Οθωμανική σκλαβιά 5 αιώνων (29 Απριλίου 1430 - 26 Οκτωβρίου 1912)

(Γράφει ο ιστορικός ρέκτης Νίκος Δ. - Θ. Νικολαΐδης)

Οκτώβριος 1912: ο Α' Βαλκανικός πόλεμος είναι σε πλήρη εξέλιξη και τα τέσσερα συμμαχικά χριστιανικά κράτη (Ελλάς, Βουλγαρία, Σερβία, Μαυροβούνιο) επιδιώκουν τα όσο το δυνατόν ευρύτερα γεωγραφικά αποκτήματα, σε βάρος της παραπαίουσας Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Η Βουλγαρία, από την πλευρά της, διαθέτοντας το συντριπτικά πολυπληθέστερο στρατό ψάχνει εναγωνίως διέξοδο προς το Αιγαίο Πέλαγος, προκειμένου να πραγματοποιήσει το μεγαλοϊδεατικό της όραμα, που "γέννησε" η Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου (1878). Ελλάδα και Σερβία μάχονται για την κατάληψη Μακεδονικών εδαφών, στα οποία βρίσκονται πυκνοί πληθυσμοί ομοεθνών τους, ενώ το "μικρό" Μαυροβούνιο προσβλέπει κι αυτό, στην εδαφική του ενδυνάμωση.

12 Οκτωβρίου 1944: Ελεύθερη η Αθήνα!

 

Ακρόπολις των Αθηνών (12 Οκτωβρίου 1954)

81 χρόνια από την απελευθέρωση της Αθήνας στις 12 Οκτωβρίου 1944

Στις 12 Οκτωβρίου 1944 η Αθήνα λυτρώθηκε από τη ναζιστική τυρανία. Μετά από 3,5 εφιαλτικά χρόνια βάρβαρης Κατοχής αλλά και μεγαλειώδους Εθνικής Αντίστασης, ο λαός της Αθήνας υποδέχθηκε την ελευθερία του με μια πρωτόγνωρη έκρηξη χαράς και δίκαιη υπερηφάνεια για τους σκληρούς αγώνες και τις θυσίες του.

Είναι γεγονός αναμφισβήτητο ότι η Εθνική μας Αντίσταση είχε εξαιρετικά επιτεύγματα: κανένας Έλληνας δεν πολέμησε στο Ανατολικό μέτωπο, ούτε σε άλλο μέτωπο κατά των συμμαχικών δυνάμεων, ματαιώθηκε πολιτική επιστράτευση και σώθηκε η ελληνική νεολαία από τα κάτεργα του Χίτλερ την ώρα που 7,5 εκατομμύρια νέοι απ’ όλη την Ευρώπη δούλευαν ως σκλάβοι στα γερμανικά κολαστήρια, αποτράπηκε η προσάρτηση ολόκληρης της Μακεδονίας από την Βουλγαρία και είχαμε το θαύμα της “Ελεύθερης Ελλάδας” στο 40% της έκτασης της ελληνικής επικράτειας, με πρωτοποριακούς δημοκρατικούς θεσμούς οργάνωσης της παραγωγής και της κοινωνίας. Επιπλέον, με την πολύπλευρη, μαζική και ηρωική δράση του Λαού μας απέναντι στην τριπλή γερμανική, ιταλική και βουλγαρική κατοχή, καθηλώθηκε στην Ελλάδα σημαντικός αριθμός μεραρχιών του Άξονα, τις οποίες στερήθηκε ο Χίτλερ από κρίσιμα για την εξέλιξη του πολέμου μέτωπα.

Σαν σήμερα: «Το όνομά μου είναι Άνθρωπος!»

Εφημερίδα 'Μακεδονία', φύλλο της 2.10.1976
(Πηγή: Εθνική Βιβλιοθήκη).

Η έκδοση του Πόλε!

(Γράφει ο ιστορικός ρέκτης Νίκος Δ. – Θ. Νικολαΐδης)

Στις 1 Οκτωβρίου του 1976 ο Γερμανός δικηγόρος, πολιτικός και μαχητικός ακτιβιστής Ρολφ Πόλε, τότε 34 ετών, εκδόθηκε από τις ελληνικές στις δυτικογερμανικές αρχές, κατόπιν απόφασης (με πλειοψηφία 4-1) του Αρείου Πάγου. Ο Άρειος Πάγος ακύρωσε έτσι, την πρωτόδικη απόφαση του Εφετείου, το οποίο με ψήφους 3-2 είχε απορρίψει το σχετικό αίτημα των γερμανικών αρχών, με το αιτιολογικό ότι η δράση του, επομένως και οι κατηγορίες που τον βάρυναν (ήταν νομικός σύμβουλος στην Οργάνωση Φράξια Κόκκινος Στρατός) είχαν πολιτικό χαρακτήρα. Ακολούθησε ο εγκλεισμός του στα γερμανικά «λευκά κελιά», έως το 1982 που αφέθηκε ελεύθερος λόγω ολοκλήρωσης της ποινής του. Το 1984 επέστρεψε και εγκαταστάθηκε μόνιμα στη χώρα μας, όπου και νυμφεύθηκε τη συνήγορό του, Κατερίνα Ιατροπούλου. Ο Πόλε δε θέλησε να γυρίσει ποτέ στην πατρίδα του και πέθανε τελικά στην Ελλάδα (όπου εργαζόταν ως καθηγητής γερμανικών και μεταφραστής) στις 7 Φεβρουαρίου του 2004 και σε ηλικία μόλις 62 ετών, από καρκίνο.

Χρ. Σπανομανώλης: «Ξεπλήρωσα έναν όρκο…»

 

Η συγκλονιστική μαρτυρία ενός Έλληνα επιζώντα της Μικρασίας!

(Γράφει ο Νίκος Δ. – Θ. Νικολαΐδης)

Πριν από 70 ολόκληρα χρόνια, στο φύλλο της Παρασκευής 30 Σεπτεμβρίου 1955, η εφημερίδα Έθνος δημοσίευσε μία πρωτοσέλιδη αναγγελία: Με έναρξη τη Δευτέρα 3 Οκτωβρίου και σε καθημερινές συνέχειες, ξεκινούσε μία παράθεση αποσπασμάτων (ουσιαστικά ήταν προδημοσίευση ενός βιβλίου, που κυκλοφόρησε σύντομα) του ημερολογίου ενός στρατιώτη που είχε καταφέρει να επιστρέψει ζωντανός από την «κόλαση» της αιχμαλωσίας του, ύστερα από την κατάρρευση του ελληνικού εκστρατευτικού σώματος στη Μικρά Ασία, τον Αύγουστο του μοιραίου 1922.

Ο αφηγητής ονομάζεται Χριστόφορος Α. Σπανομανώλης και είχε γεννηθεί στη Σμύρνη (της τότε Οθωμανικής Αυτοκρατορίας) το 1900. Κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκόσμιου Πολέμου υπηρέτησε αναγκαστικά (ως οθωμανός υπήκοος) στον τουρκικό στρατό, ενώ μετά την ελληνική απόβαση (Μάιος 1919) αυτομόλησε μαζί με τα δύο του αδέλφια και κατατάχθηκαν στις τάξεις των ελληνικών δυνάμεων. Όντας τηλεφωνητής, ήταν σε θέση να αντιλαμβάνεται "από πρώτο χέρι" τις εξελίξεις, ιδιαίτερα εκείνες που οδήγησαν στο «σπάσιμο» του μετώπου και στην άτακτη υποχώρηση των ελληνικών δυνάμεων. Αιχμαλωτίστηκε, όπως και τα δύο του αδέλφια, υπέμεινε μαρτύρια και στερήσεις, αλλά, σε αντίθεση με εκείνα, επέζησε και κατάφερε να γυρίσει στην Ελλάδα έναν χρόνο αργότερα, με τη συμφωνίαπερί ανταλλαγής των αιχμαλώτων.

"Εις την ποινήν του θανάτου!"

 

Σαν σήμερα πριν από μισόν αιώνα: Η "Νέμεσις" της Γ' Ελληνικής Δημοκρατίας!

(Γράφει ο Νίκος Δ. - Θ. Νικολαΐδης)

Στις 24 Αυγούστου του 1975 (ακριβώς 13 μήνες μετά από την αποκατάσταση του δημοκρατικού πολιτεύματος) το Πενταμελές Εφετείο Αθηνών με πρόεδρο τον (μετέπειτα βουλευτή) Ιωάννη Ντεγιάννη, εκδίδει την απόφασή του στη δίκη των πρωταιτίων του στρατιωτικού πραξικοπήματος της 21ης Απριλίου 1967 (αριστερά).